Мүмкіндігі шектеулі азаматтарды әлеуметтік қорғау – кез келген әлеуметтік мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Өйткені қоғамның өркениеттілігі экономикалық жетістіктермен ғана емес, халықтың әлеуметтік осал топтарына жасалған жағдаймен де өлшенеді. Денсаулығына байланысты түрлі қиындықтарға тап болған азаматтардың сапалы білім алуы, емделуі, еңбек етуі, қоғамдық өмірге белсенді араласуы және мемлекеттік қызметтерге кедергісіз қол жеткізуі – әлеуметтік әділеттіліктің негізгі қағидаларының бірі. Сондықтан соңғы жылдары елімізде ерекше қажеттілігі бар азаматтардың құқықтарын қорғау мен өмір сапасын арттыруға бағытталған жұмыстар жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді.
Қазақстан әлеуметтік мемлекет ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясына қосылып, халықаралық талаптарды ұлттық заңнамаға кезең-кезеңімен енгізуде. Конвенцияның басты қағидаты – мүгедектігі бар азаматтардың қоғам өміріне өзге адамдармен тең дәрежеде қатысуына мүмкіндік жасау. Бұл олардың тек әлеуметтік жәрдемақы алуымен шектелмейді. Ең алдымен азаматтардың жүріп-тұруына, білім алуына, еңбек етуіне, медициналық қызметтерді пайдалануына, ақпаратқа қол жеткізуіне және қоғамдық өмірге араласуына қолайлы жағдай қалыптастыру көзделген.
Соңғы жылдары елімізде әлеуметтік саясаттың бағыты бұрынғыдай тек материалдық көмек көрсету емес, ерекше қажеттілігі бар азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға, оларды қоғамға бейімдеуге және тәуелсіз өмір сүруіне жағдай жасауға қарай өзгеріп келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмаларында да ерекше көрініс тапқан. Президент Ұлттық құрылтай отырысында мүмкіндігі шектеулі азаматтарға көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігін арттыру, мүгедектікті белгілеу рәсімдерін жеңілдету және әлеуметтік қызметтердің сапасын көтеру қажеттігін атап өтті. Мемлекет басшысының пікірінше, күтімге мұқтаж азаматтар өздеріне тиесілі қызметтерді алу барысында артық әуре-сарсаңға түспеуі тиіс. Сондықтан мемлекеттік органдардың жұмысы ең алдымен адамның қажеттілігіне бағытталуы қажет.
Бұл бағыттағы жұмыстар өңірлерде де жалғасып келеді. Соның ішінде Жамбыл ауданында ерекше қажеттілігі бар азаматтарды әлеуметтік қорғау мәселесі тұрақты бақылауда. Ресми мәліметке сәйкес, ауданда мыңнан астам мүгедектігі бар азамат тұрады. Олардың арасында балалар, еңбекке қабілетті тұрғындар және егде жастағы адамдар бар. Әрбір азаматтың денсаулық жағдайына қарай жеке оңалту және абилитация бағдарламасы әзірленеді.
Бүгінде ерекше қажеттілігі бар азаматтардың өмірін жеңілдететін техникалық құралдардың маңызы ерекше. Протездік-ортопедиялық бұйымдар, арнайы аяқ киімдер, кресло-арбалар, балдақтар, жүріп-тұруға арналған құралдар, есту аппараттары, тифлотехникалық жабдықтар – мұның бәрі адамның күнделікті өмірін жеңілдетіп қана қоймай, оның қоғамға еркін араласуына мүмкіндік береді. Бұрын мұндай құралдарды алу ұзақ уақытты қажет етсе, бүгінде цифрландырудың арқасында қызмет көрсету әлдеқайда жеңілдеді.
Тиісті лауазымдар
Соңғы жылдары Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі іске қосқан Әлеуметтік қызметтер порталының тиімділігі артып келеді. Бұл жүйе ерекше қажеттілігі бар азаматтарға қажетті құралдарды өздері таңдап алуға мүмкіндік береді. Бұрын барлық қызмет мемлекеттік мекемелер арқылы ғана көрсетілсе, қазіргі таңда азаматтар портал арқылы жеткізушіні өз қалауы бойынша таңдай алады. Мұндай тәсіл қызмет сапасын арттырып, бәсекелестікті күшейтті. Ең бастысы – ашықтық қамтамасыз етілді.
Әлеуметтік қолдау тек техникалық құралдармен шектелмейді. Ерекше қажеттілігі бар азаматтарға жеке көмекшілер қызметі көрсетіледі. Бұл әсіресе бірінші топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін аса маңызды. Жеке көмекші адамның мемлекеттік мекемелерге баруына, қоғамдық көлікпен жүруіне, медициналық ұйымдарға қаралуына және күнделікті тұрмыстық мәселелерді шешуіне жәрдемдеседі. Сонымен қатар есту қабілеті төмен азаматтарға ымдау тілі мамандарының қызметі ұсынылады. Бұл олардың мемлекеттік қызметтерді толық пайдалануына және ақпаратқа қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
Қозғалысы шектеулі азаматтар үшін инватакси қызметінің де маңызы зор. Арнайы жабдықталған көліктер арқылы тұрғындар емханаға, ауруханаға, оңалту орталықтарына немесе басқа да әлеуметтік нысандарға қауіпсіз қатынай алады. Бұрын бұл қызметтің қолжетімділігі шектеулі болса, бүгінде көптеген өңірде оның ауқымы кеңейіп келеді. Жамбыл ауданында да инватакси қызметін пайдаланушылар саны жыл сайын артып отыр. Бұл тұрғындардың әлеуметтік белсенділігін арттыруға оң әсерін тигізуде.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ерекше қажеттілігі бар азаматтарға жасалған қолайлы орта бүкіл қоғам үшін тиімді. Себебі пандустарды тек арбадағы адамдар ғана емес, қарттар, жүкті әйелдер және балалар арбасын пайдаланатын ата-аналар да қолданады. Сол сияқты ақпараттық қолжетімділік, ыңғайлы көлік инфрақұрылымы мен қауіпсіз қоғамдық кеңістік барлық тұрғындардың өмір сапасын жақсартады.
Жалпы алғанда, Жамбыл ауданында мүмкіндігі шектеулі азаматтарды әлеуметтік қорғау бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді. Әлеуметтік қызметтердің цифрландырылуы, техникалық оңалту құралдарының қолжетімділігі, инватакси қызметінің дамуы, жеке көмекшілер институтының қалыптасуы және қоғамдық нысандарды бейімдеу жұмыстары мемлекет жүргізіп отырған әлеуметтік саясаттың нақты нәтижесін көрсетеді. Алдағы кезеңде бұл жұмыстардың сапасын одан әрі арттыру, қызметтердің қолжетімділігін кеңейту және инклюзивті ортаны толық қалыптастыру ерекше қажеттілігі бар азаматтардың қоғам өміріне белсенді араласуына, өз мүмкіндіктерін толық жүзеге асыруына және өмір сапасының жақсаруына берік негіз қалайды.
